Schijndel

Historie Schijndelse Verenigingen


De Jonge Werkman en De Jonge Wacht

De Jonge Wacht & De Jonge Werkman, afdeling Schijndel opgericht ca. 1932, opgeheven 1942

Algemeen
De Jonge Wacht (12 t/m 15 jaar)
De Jonge Werkman (16 tot 21 jarige) is opgericht in 1917 en bestond uit de aspirant-leden van de RK Werkliedenvereniging. Het was de standorganisatie voor de jonge arbeiders. In 1928 werd de Jonge Werkman een diocesane organisatie en daarmee een onderdeel van de Bossche Bond. Scholingswerkzaamheden van (oud)districtsleiders werden clandestien voortgezet tot 1942.

Schijndelse Jonge Wacht en Jonge Werkman
Hoe het begon


Het was 19-5-1932 de tijd van werkloosheid en crisis. Nadat een twintigtal jonge arbeiders een stevige voorvormings cursus van 15 lessen had gevolgd werd in Schijndel de Jonge Wacht en De Jonge Werkman opgericht. De verchristelijking van het arbeidsmidden was het voornaamste waarnaar werd gestreefd. De dag van aanneming werd begonnen met een algemene H.Communie en onder het lof werden de nieuwe leden geïnstalleerd, oorkonde en insignes werden overhandigd en men legde de beloftes af om als een goed JW-er te leven en te handelen. Daarna had er een feestelijk bijeenkomst plaats in het patronaat , waar ook afdelingen uit de verre omgeving aanwezig waren om dit feest te vieren. Naast toneel en zang werden toespraken gehouden trillend van enthousiasme.
Het is een mooie leuze;
Wat ge voor de arbeiders doet, doe dat door de arbeiders.
Maar dan moet er aan de leidersvorming veel zorg besteed worden. De JW-gids was een prachtig hulpmiddel. Iedere maand verscheen deze met artikelen over godsdienstvorming, sociale vorming, karaktervorming en ook actiepunten werden niet vergeten.
Aldus de eerste Directeur -Voorzitter kapelaan van Helvoirt in de jubileum krant van de Kajotter in 1949.

Foto grote_foto Foto 139, 1934
De Jonge Wacht 1934 binnenplaats Patronaat
Achterste rij Janus vd Ven, onbekend, Jan den Ouden, Piet Mutsaars (of Hermes ?),
2e rij daarvoor Harrie van Kaathoven, onbekend, Jan vd Heijden
3e rij Jan vd Ven, Janus van Geffen, Piet van Helvoirt ?, ………..van Aarle, Frans den Ouden, Sjef van Kaathoven, ……..Wels, Antoon de Greef of Vicaris Aertsen ?,
4e rij Janus Goyaarts, Harrie Mathijssen, Willem van Kaathoven, ….Den Ouden, Tijn van Aarle, Nol van de Brand en net zichtbaar Piet Hoogenhof, vanaf hier
5e rij Janus Bijnen, Piet den Ouden, Nol Vervoort, Bert Wonders (incl.zwarte baret) 6e met witte blouses Kees Geerkens, Willem den Ouden, Jan Mutsaars, Toon van der Eerden, …van Liempd of van Kaathoven?, Harrie van Oorschot, Gijs Verhoeven,
linksboven meester AJ Verkuylen, geestelijk adviseur kapelaan van Helvoirt en met vlag Piet Wijdeven

Herinneringen
Hoe was het in die dagen (voor de vernieuwing) in het patronaat?
Een grote zaal. Met soms een soms twee half goede biljarts. Met keu´s die veel op afgesneden stokken leken, werden daar series van 1 en 2 opgebouwd. Zo nu en dan werd er mee geslagen dat het kraakte...... het was vaak een herrie van belang, maar het kon er ook intens gezellig zijn. In die dagen was een traktement van 10, 15 of 20 cent geweldig. Eerst moet daarvan betaald worden de wekelijkse contributie. Vaak was men weken achter. Dan werd er gespaard. Een paar centen! Contributie voor de voetbalclub. Afbetaling voor het nieuwe uniform. En soms.......drie of vier centen aan zijn collega, als men "grof" verloren had met biljarten. Na de bijeenkomst had men, voor men naar huis ging, nog even een halte waar men, als men zuinig was geweest, altijd graag even binnenwipte. Dat was bij "Dineke's" tegenover het patronaat. Daar moest men vaak lang wachten, tot men zijn drie of vier centen kon neertellen en dan 10 of 12 toffees kreeg toegeschoven. Een enkeling kocht zowaar een flesje limonade. En dan naar huis.
Op 7 augustus 1937 werd in een algemene ledenvergadering afscheid genomen van de directeur kapelaan van Helvoirt. Op 4 september vermelden de notulen dat de weleerwaarde Heer Corstens benoemd wordt als Directeur Voorzitter. Menig feest en menige gebeurtenis is door kapelaan Corstens gedraaid. Want wie herinnert zich niet dat hij steeds filmde ?! Behalve dat hij nog een zware taak had bij de Jonge Wacht heeft hij de Schijndelse Jonge Werkers leren waarderen en hen als geestelijk leider rijp gemaakt voor God en het land.
Jubileum krant van de Kajotter in 1949.
Wie weet waar deze filmpjes zijngebleven???

Bezetting en opheffing
In 1941 tasten de Duitsers de jeugd- en sociale bewegingen aan. Eerst vielen de Katholieke Verkenners, toen de Jonge Wacht en de kruisvaart. Op 25 juli 1941 vergrepen zij zich aan de Katholiek Arbeidersbeweging in Nederland. De Jonge Werkman die hier ook deel van was werd ook op die datum opgeheven.
Bron: Jubileum krant van de Kajotter in 1949.

 foto grote_foto Foto 126, ca. 1937.
Turnclub "Dulci Ulci", olv Frans van Osch, opgericht voor 1932, (later overgegaan naar Jonge Werkman)
Foto binnenplaats Patronaat ca.1937.
Midden met armen in lucht Toontje Bijnen ?,
1e rij vanaf regenpijp onbekend, …Hommel, …….Voets, onbekend, Herman van Schayck, …..van Doremalen, onbekend, onbekend, Toon Kemps, voor de jongen die Toontje Bijnen draagt is onbekend hier links en rechts van
2e rij onbekend, Jan van Kemps, Hennie Doreleijers, onbekend, Frans ? Timmermans,
3e rij helemaal links onbekend, met handen op de grond onbekend, Nico vd Heyden(geb. 1924), Harrie van Gestel (geb. 1918) en met handen op de grond onbekend.

Bezigheden Jonge Wacht


Al voor de oprichting van de Jonge Wacht kwamen jongens van 12 jaar en ouder op Zondagmiddag bij elkaar in het patronaat om spelletjes te doen zoals biljarten, dammen, kaarten enz. Op de grote binnenplaats was er gelegenheid voor balspelen, krijgertje, bokspringen en andere destijds gebruikelijke spelen.
Kapelaan Steenbakkers hield toezicht en gaf de jeugdigen tussendoor een half tot drie kwartier les in Bijbelse geschiedenis.
In 1932 nodigt kapelaan van Helvoirt het personeel en nog enige andere heren uit op de pastorie. Er wordt uitvoerig gesproken over een nieuwe opzet van het patronaatswerk. Naast het de gewone ontspanningsmogelijkheden zouden er ook clubs gevormd worden. Zo begon Frans van Osch en A. Verkuylen een gymnastiekclub Ulci Dulci (prettig of ontspannend vermaak Ulci=nuttig Dulci=zoet,lol) Zie foto …. en Karel Sax begon een mondharmonicaclub. Trainer en leider van de voetbalclub "Longa" was Polvliet. s´Zondags zouden er steeds een paar leiders aanwezig zijn om met de directeur, in dit geval kapelaan van Helvoirt, diverse activiteiten te ontwikkelen.
Dit alles bood de gelegenheid om jaarlijks een paar uitvoeringen te geven. Muziek, korte voordrachten, gymnastiekoefeningen, waarbij het bouwen van piramides het hoogtepunt vormden.

Foto Foto met de eerste jeugdleiders:
staande Cor van Thiel, Pieter van de Spank, Toon van de Dungen, Janus Verkuylen en Toon de Hommel en
zittend Karel Sax, kapelaan van Helvoirt, Sjef van Roessel en Frans van Osch
is helaas niet in ons bezit.

De leden werden in groepen van 8 tot 10 jongens ingedeeld, ze droegen uniformen, hadden eigen leiders en op Zondag kwamen alle groepen in het Patronaat bij elkaar. Door de week had elke groep nog zijn avond. De Jonge Wacht had zijn eigen vaandel met hetzelfde embleem wat ook op hun uniform stond. Een P met daarover heen een X.

Naast godsdienstige vorming (liturgie, trouw aan Christus Koning) kwamen op de clubavonden ook hulpvaardigheden en sociale eigenschappen aan bod. Maar er was ook tijd voor spel, ontspanning en zang.
Iedere Jonge Wachter had een kaart met daarop vaardigheden in verschillende gradaties. Bedoeling was om de jongeren spelenderwijs allerlei nuttige vaardigheden bij te brengen zoals kaartlezen, koken , EHBO, knoopleggen, spoorzoeken.
Telkens als een Jonge Wachter aan bepaalde eisen op een zelf gekozen gebied had voldaan werd dit punt op zijn kaart door de leider afgetekend. Zo ontstonden er zekere graden van bekwaamheid.
De installatie van nieuwe leden was altijd sober doch in stijl. Ieder nieuw lid beloofde trouw aan de Jonge Wacht en bracht de officiële groet. Omdat het aantal leden groeide kwamen Piet van de Veerdonk, Jo van de Oetelaar, Jan Wierema en Jo van Liempd er als nieuwe leiders bij. Boven deze leiders stond de hoofdleider. Deze had regelmatig contact met de leiders en adviseerde en stond ze bij. Daarnaast had hij zijn eigen groep. Hoofdleiders stonden onder leiding van de directeur kapelaan van Helvoirt (daarna Korsten en als laatste kapelaan Verwiel).

Regelmatig werden per fiets ook bedevaarten ondernomen oa naar Handel. Toen de jongens door Veghel fietste konden de jongens het niet laten om "Kuuskes" te roepen naar de Veghelaren. Hetgeen beantwoord werd met "Hopbellen" Toen in Handel de terugtocht werd begonnen werd met algemene stemmen aanvaard dat dit niet meer geroepen mocht worden. Aangekomen in Veghel begon de groep echter "Boe, boe" te roepen waarop de leider natuurlijk machteloos moest toehoren!!!

De Jonge Wacht behoorde ook tot de kleine Heilige Familie die om de veertien dagen op Zondag gehouden werd. Om half zes kwam iedereen bij elkaar voor een gebedsbijeenkomst. Hierna gingen de jongens tot 12 jaar naar huis en de oudere gingen tot negen uur naar het patronaat waarna de bijeenkomsten afgelopen waren. Iedere Zondag werden er 2 leiders aangewezen die een heel programma moesten afwerken. De hoofdleider evenals Sjef van Roessel waren er praktisch altijd. Sjef beheerde de financiën. Voor de leden die hun uniform niet in een keer konden betalen was er een afbetalingssysteem van 5 cent per week. Voor de leiders werden er regionaal bijeenkomsten en cursussen voor zang, muziek, toneel, volksdansen, spelleiding ed georganiseerd. Op 3 mei 1936 wordt aan AJ Verkuylen zijn aanstelling "Leider van De Jonge Wacht" uitgereikt.

In 1941 kwam A.Verkuylen nog regelmatig op Zaterdag met zijn groep (Adr.Steenbakkers, Adri vd Brand, Tony van Exel, Wim Langenhuijzen en Lambert van Rooij) bij elkaar om de natuur in te trekken. Ze maakten speur- en zoektochten, hielden spelen alles in uniform. Tot op zeker moment besloten werd dat dit alles te gevaarlijk werd.Het jeugdwerk werd in de pastorie min of meer voortgezet met sjoelen, kaarten en voorlezen.Dit was vooral voor 12-13 jarige misdienaars en acolieten.
Bron diverse afleveringen 1995 Heemkunde Blad Schijndel A.J. Verkuylen

Uniform Jonge Wacht


Grijze kousen met een groene boord.
Zwarte manchester broek
Groene blouse
Geruite das
Zwarte ´muts´met een gele rand

Deze uniformen werden in Den Bosch gekocht/afgehaald bij het dependance van het districtkantoor in de Lange Putstraat en kostten hfl.35,-. Leden moesten hiervoor 5 ct/week sparen. Hierbij kwam nog de contributie van 10 ct./week De hoofdleider was alleen aanwezig bij installaties. Daaronder kwam de hopman die meerdere vaandrigs (assistent leider) onder zich had. Vaandrigs moesten min. 18 jaar zijn. Het uniform kregen de leden pas wanneer ze geïnstalleerd werden. (De jongens werden als aspirant lid aangenomen.)
Hiervoor moesten ze eerst een volledige klassekaart hebben.
Een klassekaart was een opsomming van ca. 10 eisen waaraan het lid moest voldoen. Zoals misdienaar, kok, fietsenmaker, koster, goede daad stellen, knopen leggen. Nadat elke eis was voorzien van een handtekening van de hopman kon het lid geïnstalleerd worden.
Bij de 1e klassekaart werd een geel koord uitgereikt. Daarna gingen ze verder met een 2e klassekaart waarbij de eisen hoger lagen. Bleef de vaardigheid van fietsenmaker op de 1e kaart nog beperkt tot een band plakken bij de 2e kaart moesten ze spaken kunnen stellen bij de 3e kaart tandwielen vernieuwen enz.
Bij het voldoen van alle eisen van de 2e kaart werd een groen koord uitgereikt, bij de 3e kaart een rood koord en bij de 4e kaart een gouden koord. Dit laatste haalde bijna niemand omdat de jongens dan vaak al te oud waren voor de Jonge Wacht.
Bovendien kregen ze bij het behalen van elke eis een (nieuw) insigne. Voor kok 1e klassekaart een insigne met 1 pan, de 2e klassekaart een insigne met 2 pannen. Sommige waren zo trots op hun behaalde insignes dat ze hun hele uniform vol hadden zitten. Er waren leden die zo trots waren dat ze in het weekend in de wijde omgeving gingen fietsen om zo met hun uniform te kunnen pronken!!!

 foto grote_foto Foto "De Jonge Werkman", 1932, blz.19 uit het boekje "Schijndel en de Schijndelse"
Achterste rij: A. Verkuylen (bestuur), A.J. Verkuylen (zoon van A.), H. van Rooy, A. de Groot, Jan van Loon, Wim van Oorschot(met vaandel), Berkelmans en Adrianus Geerts. Tweede rij: Jan van Houtum, Marie van Houtum, Piet Geerts, kapelaan van Helvoirt, Gijs Schoenmakers, Jan Kusters, Jan van Engeland, de heer Polvliet. Derde rij zittend: W. van Helvoirt, Jan van Doremalen, H. Doreleyers, H. Mutsaarts, G. van der Heijden, A, Schuurmans en G. van Herpen. Liggend: Hendrik Dorelyers en Anton Peyenburg.

Jonge Werkman
De bedoeling was om in eerste instantie de arbeidersjeugd (van 16 jaar en ouder) te organiseren. Er waren wekelijks club-bijeenkomsten voor spel, sport en ontspanning. Godsdienstige en sociale vorming kregen ruim aandacht en ook culturele aspecten werden niet vergeten. Ook kwamen zij in contact met de standsorganisaties, kregen daarvan de nodige kennis, zodat zijn na hun tijd bij De Jonge Werkman gemakkelijk konden overgaan naar de stands- en vakorganisatie. De eerste groep leden van de Jonge Werkman (ook uit Schijndel) kregen in de Sint Jan door mgr. A.F. Diepen officieel het Christus-insigne op het uniform gespeld.

 foto grote_foto Foto 130, ca 1932
De Jonge Werkman retraite voor de 18 jarigen gedurende 3 a 4 dagen in ca.1932 huize Loyala te Vught. Waarschijnlijk niet alleen Schijndelse jongens maar ook uit de omgeving van Schijndel.

2e rij 12.....Geerts (broer van Janus) 13 Toon van Gestel (geboren 1914) 14 onb.15 kapelaan van Helvoirt 16 t/m 18 onb. 19.....van Loon (of Timmermans ?), 20 Toon Peijnenburg
3e rij 21Antoon Verkuylen (voorzitter) 22 t/m 33 onb.
4e rij 34Janus ? van Kuylen 35 t/m 43 onb., A) Hemke van Helvoirt (melkboer), B) Harrie Mutsaars, C) onb.
5e rij 44e t/m 56 onbekend
6e rij 57 en 58 onb. 59 Antoon van Engeland 60 t/m 63 onb. 64......van Oirschot 65 t/m 68 onb.

De Jonge Werkman was overal zeer actief bij betrokken. Bijvoorbeeld bij een openbare Heilig Harthulde bij het Heilig Hartbeeld, een grote manifestatie ter ere van de Heilige Maria in Nijmegen, en een succesvolle demonstratie tegen de S.D.A.P. op een weide aan de Europalaan waar de heer Willems van de S.D.A.P. kwam spreken.

Eerste leiders waren Albert de Groot, A Geerts, J van Houtum en AJ Verkuylen Aalmoezenier was Bannenberg.
Bron diverse afleveringen 1996 Heemkunde Blad Schijndel A.J. Verkuylen

 foto grote_foto Foto 127, ca. 1935-37.
De Jonge Werkman ca.1935/1939 op de binnenplaats van het Patronaat
Achterste rij 1Marinus van Gogh 2 onb 3Toon ? van Liempd 4 Harrie van Gestel 5……………van Kaathoven 6 onb 7 Leo van Engeland 8………..van Geffen 9 onb 10 Nard van Doremalen 11……………de Groot 12 Jan Weijnenberg 13 Adrie van Schijndel 14………van Kaathoven
2e rij 15……….van Kaathoven 16 onb 17 Bob van Uden 18 Jos Mutsaars 19 Piet van Wanrooy (de Kraay) 20 onb 21Tijn Roozendaal 22 Cor van Kampen 23 Cor van de Heijden 24 onb 25…………..Mettler 26………….van Kaathoven 27 Leen van Engeland of Piet Geerts?
3e rij 28………..van Tartwijk 29 Sjaak Gevers 30 Johan van Doremalen 31 Antoon Verkuylen 32 kapelaan Korsten 33 Marinus van de Dungen 34 Hein Vorstenbosch 35 Jan Mathijsen 36 Jan of Adri ? van Boxtel st Servatiusstraat
4e (voorste) rij 37 Koos Keetels 38 Tijn de Laat 39 Tijn van Liempd 40 Nard van Doremalen
Bedankt Fred Mathijsen voor de juiste naam/spelling van 35.

Uniform Jonge Werkman
Grijze kousen
Zwarte of donkerbruine broek
Groene blouse of donker beige
Zwarte stropdas of een halsdoek
Zwarte baret

 foto grote_foto Foto 020, 1937
De Jonge werkman in 1937 op de binnenplaats van het Patronaat
Achterste rij 1......Doreleijers 2 onb 3 Mari van Doremalen 4 Cor van Kampen
2e rij 5 Wim van Kaathoven 6 onb 6a (net zichtbaar) onb 7 Piet van Wanrooij 8 Harrie van Gestel 9 onb 10 onb 11 onb 12 van Kaathoven ? 13 van Tartwijk ? 14 van Geffen ? 15 T. Aalbrechts ?
3e rij 16 Jac Gevers 17.......de Groot 18 Antoon Verkuylen 19 kapelaan van Helvoort 20 Hannes van de Dungen 21 Hein Vorstenbosch 22 Jan van Doremalen
4e rij 23 Antoon Pijnenburg 24 .......de Groot 25 Jan Mathijsen 26.......Eijkemans 27........van Kaathoven
Bedankt Fred Mathijsen voor de juiste naam/spelling van 25.

In 1936 wordt een nationaal Jonge Werkman congres gehouden in de Heilig Landstichting bij Nijmegen. 10.000 JW-ers komen hier bijeen. Een pontificale Heilige mis en het prachtige spel ``De Bonte Tocht`´ zijn de hoogtepunten van die dag.

Talrijke JW-ers worden in 1939 gemobiliseerd en het Patronaat wordt door de militaire autoriteit in bezit genomen. De oude jongensschool op de Wijbosche weg wordt het nieuwe onderkomen.

 foto grote_foto Foto 131, 1940.
De Jonge Werkman tijdens een retraite van oa een groep uit Schijndel (en omgeving) op 25 November 1940 in huize Loyala in Vught
Achterste rij 1 Cor van Beek 2 onb 3 onb 4 onb 5 onb 6 Piet Heuvels 7 Jan Bijenberg 8 onb 9 onb 10 onb 11 onb 12.....van Doremalen 13 Piet Hoogenhof
2e rij 14 onb 15 onb 16 onb 17 onb 18 .....Mengelenberg (Vught) 19 onb 20 onb 21 Koos Keetels 22 Harrie Mathijssen 23 Toon de Greef 24 Piet van de Dungen 25 onb
3e rij 26 t/m 34 onbekend 35 Hein Vorstenbosch 36 onb
4e rij 37 t/m 50 onbekend
5e rij 51 t/m 58 onbekend 59 Jan Dubach (Tilburg) 60 onb 61 onb
6e (voorste) rij 62 onb 63 onb 64 onb 65....van Liempd 66 t/m 70 onbekend 71 Albert Peijnenburg 72 onb 73 onb

Opheffing
Op 3 aug.1941 wordt in de kerk een brief van de bisschoppen voorgelezen inzake opheffing Jonge Wacht en Jonge Werkman.
De jeugd kon zich aansluiten bij Hitlerjugend of de NSB-jongeren organisatie De Jeugdstorm.
Tot 1942 wordt nog even in het patronaatsysteem doorgewerkt met oa toneel.

 foto grote_foto Foto 021,ca. 1942
De Jonge Werkman voor de toneeluitvoering "Kan nou leijn" in ca.1942 op de binnenplaats van het Patronaat. Titel heeft betrekking op het feit dat de Duitsers deze uitvoering nog toestonden. Kort daarna werden standsorganisaties verboden. Hierna kon jeugd alleen nog maar lid worden van Hitler jugend Zie ook foto 022
Achterste rij 1 Toon Keetels 2 Marinus van Goch 3 Jan van de Heijden 4 van de Heijden (Boschweg) 5 Theo Gevers (bijnaam rooie Gevers) 6 Jan van de Heijden (st.Servatiusstr.) 7 Albert Mutsaars 8 Frans Michels ? 9 onb 10 onb 11 Broer van Balkom 12 onb 13 ...van Doremalen 14 onb 15 Cor van Beek 16 Janus Peijnenburg 17 .....Gevers 18 onb 19.....van de Heijden 20 Harrie Geerts 21.....Mutsaars 22 ....van de Aa (bijnaam Hommeltje) 23 Bertus van de Heijden 24 onb 25 onb 26 Pietje van de Dungen 27 ....Hellings
voorste rij 28 Wim Kooymans 29 Antoon de Greef 30 Piet Hoogenhof 31 Albert Peijnenburg 32 kapelaan Korsten 33 Hein Vorstenbosch 34 kapelaan Verwiel 35 Jan de Laat 36 Koos Keetels (bijnaam Jan wei, was lid ondergrondse) 37 onbekend

 foto grote_foto Foto 022, ca. 1942
De Jonge Werkman na de toneeluitvoering "Kan nou leijn" verkleed, bij gelegenheid van het 10 jarig bestaan ca.1942 op de binnenplaats van het Patronaat. Zie ook foto 021 Mannen staan op dezelfde plaats aangevuld met enkele vrouwen (vriendinnen of deelneemsters toneeluitvoering?)
Achterste rij 1 Guus Keetels 2 M. van Gogh 3 Jo Mathijssen 4 ...van de Heijden 5 …Gevers 6 Jan van der Heijden (st Servatiusstr.) 7 onb 8 ....Mutsaars 9 t/m 25 onbekend 26 .....Hellings 27 niet op foto
voorste rij 28 Wim Kooymans (leider) 29 Antoon de Greef (secretaris) 30 Piet Hoogenhof 31 Anton Peijnenburg (penningmeester) 32 kapelaan Korsten 33 Hein Vorstenbosch (voorzitter) 34 kapelaan van de Wiel 35 Jan de Laat 36 Koos Keetels 37 Jan Weijenberg
Vrouwen met witte schort helemaal links 38 mevr….....H.Vorstenbosch/.... 39 mevr.Tini (Wim)Kooijmans/Keetels ? helemaal rechts 40 vriendin Piet Hoogenhof 41 mevr......(Koos)Keetels/....

 Reageren 

 Naar begin pagina